Geld uitgeleend en niet terugbetaald: hoe bewijs je de lening en vorder je het terug in België?
Wie een lening van 3.500 euro of meer wil bewijzen, heeft in principe een ondertekend geschrift nodig (art. 8.9 BW). Stel de lener eerst schriftelijk in gebreke, vorder dan bij de vrederechter (tot 5.000 euro) of de rechtbank van eerste aanleg. De vordering verjaart na 10 jaar.
Hebt u geld uitgeleend aan een vriend, een familielid of een kennis en krijgt u het niet terug, dan moet u twee dingen kunnen: bewijzen dat het om een lening ging (en niet om een schenking), en de terugbetaling op de juiste manier opeisen. Voor een bedrag van 3.500 euro of meer eist de wet in principe een ondertekend geschrift als bewijs (art. 8.9 Burgerlijk Wetboek). Betaalt de lener niet vrijwillig, dan stuurt u eerst een ingebrekestelling en daarna kunt u naar de vrederechter (vorderingen tot 5.000 euro) of de rechtbank van eerste aanleg. U hebt daarvoor in principe tien jaar de tijd.
Dit artikel gaat over leningen tussen particulieren. Leent een onderneming of iemand die beroepsmatig krediet verleent, dan gelden de regels over consumentenkrediet in Boek VII van het Wetboek van economisch recht (de definitie van kredietgever staat in art. I.9, 34°).
Welke regels gelden er voor een lening tussen particulieren?
Het Belgische burgerlijk recht is volop in hervorming, en voor een lening gelden daardoor regels uit twee wetboeken:
- De lening zelf (verbruiklening) staat nog altijd in het oude Burgerlijk Wetboek, art. 1892 tot 1914. Wie geld leent, wordt eigenaar van het geld en moet hetzelfde bedrag op de afgesproken datum teruggeven (art. 1892, 1893 en 1902). Het terug te betalen bedrag is het nominale bedrag dat in het contract staat (art. 1895).
- De algemene regels over verbintenissen, zoals de ingebrekestelling en de interest bij laattijdige betaling, staan sinds 1 januari 2023 in Boek 5 Verbintenissen van het nieuwe Burgerlijk Wetboek.
- Het bewijs wordt sinds 1 november 2020 geregeld door Boek 8 Bewijs van het nieuwe Burgerlijk Wetboek.
- De verjaring staat nog in het oude Burgerlijk Wetboek (art. 2262bis).
Interest is alleen verschuldigd als u die hebt afgesproken (art. 1905). Werd een rentevoet bedongen, dan moet die in een bijzondere bepaling van de overeenkomst staan; anders geldt de wettelijke interest (art. 1907). Rekende de uitlener een interest die klaarblijkelijk de normale interest en het risico overschrijdt, door misbruik te maken van de behoeften of onwetendheid van de lener, dan kan de rechter de verplichtingen van de lener verminderen (art. 1907ter).
Hoe bewijst u dat het om een lening ging?
Wie terugbetaling vraagt, moet bewijzen waarop hij zich baseert (art. 8.4 BW). U moet dus aantonen dat u het geld hebt gegeven en dat afgesproken was dat het werd terugbetaald. Een overschrijving toont alleen dat u geld hebt betaald; de lener kan nog altijd beweren dat het een geschenk was.
De belangrijkste bewijsregels uit Boek 8:
- 3.500 euro of meer: de rechtshandeling moet bewezen worden met een ondertekend geschrift, zoals een leningsovereenkomst of schuldbekentenis die de lener heeft ondertekend (art. 8.9, § 1). Onder dat bedrag mag u alle bewijsmiddelen gebruiken, zoals berichten, getuigen en vermoedens.
- Schuldbekentenis: een eenzijdige belofte om een geldsom te betalen levert enkel bewijs op als ze de handtekening van de lener draagt en het bedrag voluit in letters, door de lener zelf geschreven (art. 8.21). Ontbreekt die vermelding, dan is het document geen volledig bewijs.
- Begin van bewijs door geschrift: ontbreekt een ondertekend geschrift, dan kan een geschrift dat van de lener uitgaat en de lening waarschijnlijk maakt (bijvoorbeeld een e-mail of bericht waarin hij schrijft dat hij u nog geld terug moet geven) samen met een ander bewijsmiddel volstaan (art. 8.13 en 8.1, 7°). Ook een bekentenis van de lener kan het geschrift vervangen.
- Morele onmogelijkheid: de 3.500 euro-regel geldt niet als het materieel of moreel onmogelijk was om een akte te vragen (art. 8.12). Dat kan spelen tussen naaste familieleden, maar de rechter beoordeelt dat geval per geval. Reken er niet op als enige verdediging.
- Elektronisch: een handtekening kan met de hand, elektronisch of via een ander procedé worden aangebracht (art. 8.1, 2°).
Verzamel daarom alles: bankafschriften, berichten, e-mails, eerdere gedeeltelijke terugbetalingen en de namen van mensen die bij de afspraak aanwezig waren.
Wanneer moet de lener terugbetalen?
Is er een terugbetalingsdatum afgesproken, dan kunt u het geld niet vóór die datum terugvorderen (art. 1899 oud BW). Is er geen datum bepaald, dan kan de rechter de lener uitstel geven naargelang de omstandigheden (art. 1900). Is alleen afgesproken dat de lener zal betalen wanneer hij dat kan, dan bepaalt de rechter een termijn (art. 1901).
Een betaling moet gebeuren zodra de schuld opeisbaar is, op de plaats die het contract aanwijst en anders in principe aan de woonplaats van de schuldenaar (art. 5.203 BW).
Ingebrekestelling en interest bij laattijdige betaling
Betaalt de lener niet op tijd, stuur hem dan een ingebrekestelling: een brief waarin u duidelijk en ondubbelzinnig zegt dat u de terugbetaling eist (art. 5.231 BW). Vermeld het bedrag, de datum van de lening, een redelijke termijn om te betalen en uw rekeningnummer. Stuur de brief aangetekend of op een andere manier waarmee u de verzending kunt bewijzen.
De ingebrekestelling is belangrijk voor de interest. Bij een geldschuld bestaat de schadevergoeding wegens vertraging uit de interest aan de wettelijke interestvoet, die u krijgt zonder uw schade te bewijzen. Die interest loopt vanaf de ingebrekestelling, tenzij de wet of het contract hem van rechtswege laat lopen (art. 5.240 BW). Een afgesproken verhoging van de interest wegens vertraging mag bij een lening met interest niet meer bedragen dan een half procent per jaar op het nog verschuldigde kapitaal (art. 1907 oud BW).
Verjaring: hoe lang kunt u wachten?
Persoonlijke rechtsvorderingen, zoals de terugvordering van een lening, verjaren na tien jaar (art. 2262bis, § 1 oud BW). Voor een schuld met een vaste vervaldag loopt de verjaring niet zolang die dag niet verschenen is (art. 2257). De termijn kan worden gestuit, waarna een nieuwe termijn begint, onder meer door:
- een dagvaarding, een bevel tot betaling of een beslag (art. 2244, § 1);
- een erkenning van de schuld door de lener, bijvoorbeeld een schriftelijke bevestiging of een gedeeltelijke terugbetaling (art. 2248);
- een ingebrekestelling per aangetekende zending met ontvangstbewijs, verstuurd door uw advocaat of een gerechtsdeurwaarder (art. 2244, § 2). Die stuit de verjaring één keer en geeft een nieuwe termijn van een jaar, maar de vordering kan niet verjaren vóór het einde van de oorspronkelijke termijn.
Een gewone brief die u zelf stuurt, stuit de verjaring niet.
Naar de rechter: vrederechter of rechtbank van eerste aanleg
Voor vorderingen tot 5.000 euro is in principe de vrederechter bevoegd (art. 590 Gerechtelijk Wetboek). Voor hogere bedragen gaat u naar de rechtbank van eerste aanleg. Bij de vrederechter kunt u vooraf gratis een verzoening vragen met een eenvoudige brief; komen u en de lener tot een akkoord, dan wordt dat in een proces-verbaal vastgelegd.
Gaat het om een vaststaande geldschuld van ten hoogste 1.860 euro die blijkt uit een geschrift van de schuldenaar, dan kunt u bij de vrederechter een betalingsbevel vragen (art. 1338 e.v. Gerechtelijk Wetboek). Dat geschrift hoeft niet noodzakelijk een schulderkenning te zijn.
Voorbeeld
Sofie leent in maart 2025 6.000 euro aan haar vriend Tom voor een tweedehandswagen. Ze schrijft het bedrag over, maar ze stellen niets op papier. Tom betaalt niets terug. Omdat het bedrag hoger is dan 3.500 euro, heeft Sofie in principe een ondertekend geschrift nodig. Ze heeft wel een bericht van Tom waarin hij schrijft dat hij 'de 6.000 euro tegen de zomer terugbetaalt'. Dat bericht kan als begin van bewijs door geschrift dienen, samen met de overschrijving. Sofie stuurt Tom een aangetekende ingebrekestelling met een betalingstermijn van vijftien dagen. Betaalt hij nog niet, dan moet ze naar de rechtbank van eerste aanleg, want het bedrag is hoger dan 5.000 euro.
Wanneer schakelt u best een advocaat in?
Neem contact op met een advocaat als de lener betwist dat het een lening was, als het om een groot bedrag gaat, als de verjaring dichtbij komt of als u beslag wilt laten leggen. Een advocaat kan ook de ingebrekestelling sturen die de verjaring stuit. Leent u in de toekomst opnieuw geld uit, laat dan een schriftelijke leningsovereenkomst ondertekenen waarin de lener het bedrag voluit in letters zelf schrijft.