Po ilu latach przedawnia się dług z pożyczki prywatnej i jak przerwać przedawnienie?
Roszczenie o zwrot pożyczki między osobami prywatnymi przedawnia się co do zasady po sześciu latach, a termin kończy się ostatniego dnia roku kalendarzowego (art. 118 KC). Bieg liczy się od dnia wymagalności. Przerywa go pozew, wniosek o egzekucję lub uznanie długu przez dłużnika, a nie samo wezwanie do zapłaty.
Jeżeli pożyczyłeś pieniądze znajomemu lub komuś z rodziny i nie są to pieniądze związane z działalnością gospodarczą, roszczenie o ich zwrot przedawnia się co do zasady po sześciu latach. Koniec tego terminu przypada zawsze na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego). Termin liczy się od dnia, w którym dług stał się wymagalny, czyli od kiedy możesz żądać zwrotu (art. 120 § 1 KC). Samo przedawnienie nie oznacza, że dług znika, ale dłużnik może odmówić zapłaty, powołując się na nie (art. 117 § 2 KC).
Ten tekst dotyczy pożyczek między osobami prywatnymi. Jeśli pożyczka wiąże się z prowadzeniem firmy, termin może wynosić trzy lata, a inne zasady obowiązują też wtedy, gdy wierzycielem jest przedsiębiorca, a dłużnikiem konsument.
Jaki jest termin przedawnienia i kiedy dokładnie się kończy
Zgodnie z art. 118 KC, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata.
W praktyce oznacza to, że do sześciu lat liczonych od dnia wymagalności trzeba dodać czas do końca danego roku. Strony nie mogą tego terminu skrócić ani wydłużyć umową (art. 119 KC). Zapis w umowie pożyczki typu „dług nie przedawnia się” albo „przedawnienie następuje po dwóch latach” nie wywoła skutku.
Przykład: pożyczka 10 000 zł miała być zwrócona do 15 marca 2021 r. Dług stał się wymagalny po tym dniu, sześć lat mija w marcu 2027 r., a koniec terminu przypada na 31 grudnia 2027 r. Do tego dnia trzeba wnieść sprawę do sądu albo uzyskać od dłużnika uznanie długu.
Od kiedy liczyć termin, gdy w umowie nie ma daty zwrotu
Często pożyczki rodzinne nie mają terminu zwrotu. Wtedy dłużnik musi oddać pieniądze w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu umowy przez pożyczkodawcę (art. 723 KC). Wymagalność zależy więc od czynności wierzyciela.
Art. 120 § 1 zdanie drugie KC rozstrzyga, że w takim przypadku bieg przedawnienia zaczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Przedawnienie nie czeka więc, aż wierzyciel zdecyduje się zażądać zwrotu. Liczy się tak, jakby wypowiedział umowę od razu, a do tego dodaje się sześć tygodni.
Przykład: 10 maja 2019 r. przelałeś bratu 20 000 zł bez ustalania terminu zwrotu. Gdybyś wypowiedział pożyczkę od razu, dług byłby wymagalny po sześciu tygodniach, w czerwcu 2019 r. Sześć lat upłynęło w czerwcu 2025 r., więc termin przedawnienia skończył się 31 grudnia 2025 r., chyba że bieg był wcześniej przerwany lub zawieszony. Pamiętaj, że między małżonkami przedawnienie nie biegnie w czasie trwania małżeństwa, a roszczenia dzieci przeciwko rodzicom nie przedawniają się w czasie trwania władzy rodzicielskiej (art. 121 pkt 1 i 3 KC). Między rodzeństwem takiej reguły nie ma.
Co przerywa, a co zawiesza bieg przedawnienia
Przerwanie oznacza, że termin biegnie od nowa w całości (art. 124 § 1 KC). Według art. 123 § 1 KC bieg przedawnienia przerywa:
- każda czynność przed sądem, komornikiem lub sądem polubownym przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, na przykład pozew o zapłatę, wniosek o zabezpieczenie lub wniosek o wszczęcie egzekucji;
- uznanie roszczenia przez dłużnika.
Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu sądowym lub egzekucyjnym, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki to postępowanie się nie zakończy (art. 124 § 2 KC).
Najbezpieczniejszą formą uznania jest pisemne oświadczenie dłużnika, w którym potwierdza on, że jest winien określoną kwotę z tytułu pożyczki. Zachowaj je razem z umową i potwierdzeniami przelewów.
Zawieszenie działa inaczej: termin stoi w miejscu, a po ustaniu przeszkody biegnie dalej. Art. 121 KC wymienia między innymi czas trwania mediacji objętej umową o mediację oraz czas postępowania pojednawczego po złożeniu wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.
Samo wezwanie do zapłaty, list polecony, SMS czy rozmowa telefoniczna nie są wymienione w art. 123 KC i nie przerywają biegu przedawnienia. Wezwanie jest przydatne jako dowód i często pierwszy krok, ale jeśli koniec roku z upływem terminu jest blisko, potrzebny jest pozew albo uznanie długu przez dłużnika.
Co się dzieje po upływie terminu
Po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zapłaty, chyba że zrzeknie się zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2 KC). Zrzeczenie się zarzutu przed upływem terminu jest nieważne. W sprawie między dwiema osobami prywatnymi to dłużnik musi podnieść zarzut przedawnienia. Przepis art. 117 § 2¹ KC, według którego po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przeciwko konsumentowi, dotyczy konsumenta, czyli osoby fizycznej, która zawarła umowę z przedsiębiorcą (art. 22¹ KC). Jeżeli pożyczkodawcą była osoba prywatna, a nie przedsiębiorca, sąd co do zasady nie bada przedawnienia z urzędu.
Jeśli dłużnik dobrowolnie zapłaci przedawniony dług, zapłata jest skuteczna. Gdy uzyskasz prawomocny wyrok lub ugodę sądową, roszczenie stwierdzone w ten sposób przedawnia się z upływem sześciu lat (art. 125 § 1 KC).
Długi z pożyczek sprzed 9 lipca 2018 r.
Do 8 lipca 2018 r. podstawowy termin przedawnienia wynosił dziesięć lat. Ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 1104), obowiązująca od 9 lipca 2018 r., skróciła go do sześciu lat. Według jej art. 5 ust. 1 i 2 do roszczeń, które w tym dniu nie były jeszcze przedawnione, stosuje się nowe przepisy, a krótszy termin liczy się od dnia wejścia ustawy w życie. Jeśli jednak według starego terminu przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, następuje ono z upływem tego wcześniejszego terminu.
Dla starego długu z prywatnej pożyczki, wymagalnego przed 9 lipca 2018 r., oznacza to, że sześć lat liczonych od 9 lipca 2018 r. upłynęło w 2024 r., więc termin skończył się najpóźniej 31 grudnia 2024 r., a mógł skończyć się wcześniej według starego terminu, chyba że bieg przerwano. Przy dłuższej historii spłat, ugód lub spraw sądowych warto policzyć to z prawnikiem.
Co zrobić, gdy zbliża się koniec terminu i kiedy iść do prawnika
Ustal datę wymagalności z umowy, przelewów i korespondencji. Policz sześć lat i przesuń koniec terminu na 31 grudnia danego roku. Jeśli zostało kilka miesięcy, poproś dłużnika o podpisanie oświadczenia o uznaniu długu z kwotą i datą. Jeśli odmawia, wyślij wezwanie do zapłaty z krótkim terminem, a potem złóż pozew w sądzie właściwym, co do zasady dla miejsca zamieszkania dłużnika, tak aby został złożony przed upływem terminu.
Porady prawnika potrzebujesz, gdy nie wiesz, czy pożyczka była związana z działalnością gospodarczą (termin trzech lat), gdy dług był spłacany w ratach lub z odsetkami, gdy było kilka pożyczek albo dłużnik twierdzi, że pieniądze były darowizną, a także gdy dłużnik jest za granicą lub w upadłości.