Borç verdiğim para geri ödenmiyor: Senet yoksa nasıl ispat ederim, ne zaman icra takibi başlatabilirim?

Geri ödeme günü kararlaştırılmamışsa borçlu, ilk talebinizden itibaren altı hafta geçmeden ödemek zorunda değildir (TBK m. 392). Sonra icra takibi başlatabilirsiniz. Kanundaki sınırı aşan ödünç senetle ispat edilir; borçlunun mesajları delil başlangıcı olabilir. Alacak kural olarak on yılda zamanaşımına uğrar.

Kısa cevap: Bir arkadaşınıza veya tanıdığınıza verdiğiniz parayı geri isteyebilmeniz için borcun ödeme gününün gelmiş olması gerekir. Geri ödeme için belirli bir gün kararlaştırılmamışsa borçlu, ilk talebinizden itibaren altı hafta geçmedikçe parayı geri vermek zorunda değildir (Türk Borçlar Kanunu, TBK m. 392). Bu süre dolduktan sonra icra dairesinde ilamsız takip başlatabilir veya dava açabilirsiniz. Alacak kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 146). Uygulamada en büyük sorun ispattır: Değeri kanundaki parasal sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilmelidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK m. 200). Senet yoksa banka dekontu, borçlunun kendi yazdığı mesajlar ve bazı akrabalık ilişkileri belirleyici olur.

Ödünç verilen para hukuken nedir?

Para ödünç vermek, kanundaki adıyla tüketim ödüncü sözleşmesidir: Ödünç veren bir miktar parayı ödünç alana devreder, ödünç alan da aynı miktarı geri vermeyi üstlenir (TBK m. 386). Sözleşmeler, kanunda aksi öngörülmedikçe hiçbir şekle bağlı değildir (TBK m. 12). Yani sözlü olarak verilen borç da geçerlidir; sorun yalnızca bunu mahkemede ya da icrada kanıtlamaktır.

Faiz konusunda iki kural önemlidir:

  • Faiz ancak kararlaştırılmışsa istenir. Ticari olmayan tüketim ödüncünde, taraflar kararlaştırmadıkça faiz istenemez (TBK m. 387). Arkadaşınıza verdiğiniz paraya sonradan faiz ekleyemezsiniz.
  • Sözleşme faizinin bir üst sınırı vardır. Sözleşmeyle kararlaştırılan yıllık faiz oranı, mevzuata göre belirlenen kanuni faiz oranının yüzde elli fazlasını aşamaz (TBK m. 88). Faizin anaparaya eklenip birlikte yeniden faiz yürütülmesi de önceden kararlaştırılamaz (TBK m. 388).

Para ne zaman geri istenebilir?

Belirli bir ödeme günü kararlaştırıldıysa borçlu, bu günün geçmesiyle kendiliğinden temerrüde düşer; ayrıca ihtar göndermeniz gerekmez (TBK m. 117).

Ödeme günü kararlaştırılmadıysa önce parayı geri istemeniz gerekir. Kanuna göre ödüncün geri verilmesi için belirli bir gün, bildirim süresi veya ilk istemde muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir (TBK m. 392). Bu nedenle talebinizi tarihi ispatlanabilir bir yolla yapın: noter ihtarnamesi veya iadeli taahhütlü mektup en güvenli yöntemlerdir. Muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m. 117).

Borçlu temerrüde düştükten sonra temerrüt faizi işler. Oran sözleşmede kararlaştırılmamışsa yürürlükteki mevzuata göre belirlenir (TBK m. 120); bu oran 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 1. ve 2. maddelerine göre hesaplanır. Sözleşmeyle kararlaştırılan temerrüt faizi ise kanuni orandan yüzde yüz fazlasını aşamaz (TBK m. 120).

Senet yoksa borcu nasıl ispat ederim?

HMK m. 200'e göre bir hakkın doğumu amacıyla yapılan hukuki işlemler, yapıldıkları zamanki değerleri kanundaki parasal sınırı geçiyorsa senetle ispat edilmelidir. Kanun metnindeki 2.500 Türk lirası sınırı her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve işlemin yapıldığı tarihteki sınır esas alınır (HMK Ek m. 1). Pratikte, birkaç bin lirayı aşan bir borcu yalnızca tanıkla ispat etmek kural olarak mümkün değildir. Bunun önemli istisnaları vardır:

  • Senet sayılan belgeler: Borçlunun imzaladığı ödünç sözleşmesi, borç senedi veya borcu kabul eden imzalı bir yazı senettir.
  • Delil başlangıcı: İşlemi tam ispatlamaya yetmese de onu muhtemel gösteren ve karşı tarafça verilmiş veya gönderilmiş bir belge varsa tanık dinlenebilir (HMK m. 202). Elektronik ortamdaki veriler de HMK'ya göre belgedir (HMK m. 199). Borçlunun “paranı ay sonunda vereceğim” gibi bir mesajı bu nedenle önemlidir; değerlendirmeyi mahkeme yapar.
  • Yakın akrabalar: Altsoy ve üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemlerde tanık dinlenebilir (HMK m. 203). Kuzen, amca veya arkadaş bu listede yoktur.
  • Karşı tarafın açık muvafakati: Senetle ispat kuralı hatırlatılarak karşı taraf açıkça kabul ederse tanık dinlenebilir (HMK m. 200).

Banka havalesi, paranın gönderildiğini gösterir; ancak karşı taraf bunun hediye veya başka bir borcun ödemesi olduğunu savunabilir. Bu yüzden havale açıklamasına “borç” veya “ödünç” yazmak ve borçludan yazılı bir teyit almak işinizi çok kolaylaştırır.

İcra takibi mi, dava mı?

Para alacağı için mahkeme kararı olmadan icra dairesinde ilamsız takip başlatabilirsiniz. Borçluya ödeme emri gönderilir; borçlu itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır (İcra ve İflas Kanunu, İİK m. 62). Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK m. 66).

İtiraz gelirse iki yol vardır:

  • İtirazın kaldırılması: Takip, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarını içeren bir senede dayanıyorsa, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilirsiniz (İİK m. 68). Bu, imzalı bir borç belgesinin en büyük avantajıdır.
  • İtirazın iptali davası: Böyle bir belge yoksa itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemede alacağınızı ispat ederek itirazın iptalini dava edebilirsiniz. Borçlunun itirazı haksız bulunursa talep üzerine hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m. 67). Bir yıllık süreyi kaçırırsanız genel hükümlere göre alacak davası açma hakkınız saklıdır.

Zamanaşımı ne zaman dolar?

Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m. 146); anapara faizleri gibi dönemsel edimler için süre beş yıldır (TBK m. 147). Zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar; muacceliyet bir bildirime bağlıysa bildirimin yapılabileceği günden başlar (TBK m. 149). Bu süreler sözleşmeyle değiştirilemez (TBK m. 148).

Borçlu borcu ikrar ederse, faiz ya da kısmi ödeme yaparsa veya siz dava açar ya da icra takibi başlatırsanız zamanaşımı kesilir ve yeni süre işlemeye başlar (TBK m. 154, 156). Borç bir senetle ikrar edilmişse yeni süre her zaman on yıldır. Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m. 153).

Örnek: Arkadaşa havaleyle verilen borç

Ayşe, Mart 2025'te arkadaşı Mehmet'e banka havalesiyle 60.000 TL gönderir ve açıklamaya “borç” yazar. Geri ödeme tarihi konuşulmamıştır. Mehmet daha sonra WhatsApp'ta “ay sonunda öderim” diye yazar ama ödemez. Ayşe 1 Eylül 2026'da noter ihtarnamesi gönderir; ihtarname 3 Eylül'de tebliğ edilir. Altı haftalık süre 15 Ekim 2026'da dolar.

Mehmet hâlâ ödemezse Ayşe ilamsız takip başlatabilir. Mehmet yedi gün içinde itiraz ederse, Ayşe'nin elinde noterce onaylı bir borç ikrarı olmadığı için itirazın kaldırılması yolu kapalıdır; bir yıl içinde itirazın iptali davası açması gerekir. Davada dekont ve Mehmet'in mesajı delil başlangıcı olarak değerlendirilebilir ve tanık dinlenebilir.

Ne yapmalısınız ve ne zaman avukata gitmelisiniz?

Önce elinizdeki belgeleri toplayın, sonra yazılı ve tarihi belli bir talepte bulunun. Borçlu borcu kabul ediyorsa, ödeme planını ve borç tutarını içeren imzalı bir yazı almaya çalışın; bu hem ispatı hem de zamanaşımını sizin lehinize değiştirir. Yüksek tutarlarda, belge olmadığında, borçlu paranın hediye olduğunu söylediğinde, borçlunun mal varlığını elden çıkardığından şüphelendiğinizde veya zamanaşımının yaklaştığı durumlarda bir avukattan destek alın. Faizli ödünç vermeyi alışkanlık hâline getirdiyseniz de mutlaka danışın; kazanç elde etmek amacıyla ödünç para vermek Türk Ceza Kanunu m. 241'de tefecilik suçu olarak düzenlenmiştir.

Türkiye