Kıdem tazminatı: kimler alabilir, nasıl hesaplanır ve ne zamana kadar istenir?

En az bir yıl çalışan işçi, işveren haklı neden olmadan çıkardığında, haklı nedenle kendisi feshettiğinde, emeklilik, askerlik veya evlilik nedeniyle ayrıldığında her tam yıl için 30 günlük brüt giydirilmiş ücret tutarında kıdem tazminatı alır. Zamanaşımı beş yıldır; dava öncesi arabulucuya başvurmak zorunludur.

Kıdem tazminatı, iş sözleşmesi kanunda sayılan nedenlerle sona eren ve aynı işverende en az bir yıl çalışmış işçiye, her tam hizmet yılı için 30 günlük ücreti tutarında ödenen tazminattır. Kural, 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun hâlâ yürürlükte olan 14. maddesinde yer alır. Kendi isteğiyle istifa eden işçi, kanundaki istisnalardan birine girmiyorsa kıdem tazminatı alamaz.

Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın rehberine göre üç şartın birlikte bulunması gerekir: iş sözleşmesinin kıdem tazminatına hak kazandıracak bir nedenle sona ermesi, işçinin işyerinde en az bir yıl hizmetinin bulunması ve alacağın zamanaşımına uğramamış olması.

1475 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre tazminat şu hallerde ödenir:

  • İşveren sözleşmeyi, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi haklı nedenler dışında feshederse;
  • İşçi sözleşmeyi haklı nedenle (örneğin ücretin ödenmemesi, sağlık sebepleri veya işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı) feshederse;
  • İşçi muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle ayrılırsa;
  • İşçi yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak için ayrılırsa;
  • İşçi, yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılırsa;
  • Kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılırsa;
  • İşçi ölürse; bu durumda tazminat kanuni mirasçılarına ödenir.

İşçinin kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birlikte hesaplanır. İşyeri devredildiğinde süreler birleştirilir.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Hesap, son brüt ücret üzerinden ve "giydirilmiş" ücretle yapılır. Kanun, ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatlerin de dikkate alınmasını öngörür. Bakanlık rehberi bunlara örnek olarak ikramiye, devamlılık gösteren prim, yemek, yol (servis), yakacak, giyecek ve kira yardımlarını ile özel sağlık ve hayat sigortası primlerini sayar. İstisnai fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücreti ise dikkate alınmaz.

Her tam yıl için 30 günlük ücret ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Ücreti sabit olmayan işçide son bir yılda ödenen ücretin çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama ücret esas alınır.

Örnek. Ayşe aynı işyerinde 3 yıl 6 ay çalıştı ve işveren haklı bir neden olmadan sözleşmeyi feshetti. Son aylık giydirilmiş brüt ücreti 40.000 TL ise kıdem tazminatı yaklaşık 3,5 × 40.000 = 140.000 TL olur (tavanı aşmadığı varsayımıyla). Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir.

Kıdem tazminatı tavanı

Yıllık tazminat miktarı, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu tavan her yıl altı ayda bir güncellenir. Bakanlık rehberine göre 1 Ocak – 30 Haziran 2026 dönemi için tavan 64.948,77 TL'dir. Ayrılış tarihinize uygulanan güncel tavanı kontrol edin. İşçi ve işveren anlaşarak tavanı aşamaz; ancak 30 günlük süre sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle işçi lehine artırılabilir.

Ödenmezse ne olur ve ne zamana kadar istenir?

Bakanlık, önce işverene yazılı bir dilekçeyle hangi tazminatları hangi gerekçeyle istediğinizi bildirmenizi önerir; ispat için noter kanalıyla bildirim yapılması önemlidir. Anlaşma olmazsa dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir.

Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi nedeniyle açılan davada hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder. Kıdem tazminatı için zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren beş yıldır (4857 sayılı İş Kanunu ek madde 3).

İşçi ve işveren anlaşırsa tazminat taksitle de ödenebilir. Taksitler zamanında ödenmezse işçi fesih tarihinden itibaren faize hak kazanır.

Ne zaman avukata başvurmalısınız?

İşveren fesih için ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi haklı bir neden ileri sürüyorsa, size "istifa" dilekçesi imzalatılmak isteniyorsa, ibraname imzalamanız isteniyorsa veya ücretinizin bir kısmı kayıt dışı ödeniyorsa bir iş hukuku avukatından destek alın. Bu durumlarda belgeler ve tanıklar sonucu doğrudan etkiler. Arabuluculuk başvurusu için adliyedeki arabuluculuk bürosuna gidebilirsiniz.

Türkiye