Kira depozitosu ne kadar olabilir ve ev boşaltılınca nasıl geri alınır?

Konut ve çatılı işyeri kiralarında depozito (güvence) en fazla üç aylık kira kadar olabilir. Para güvencesi kiracı adına vadeli hesaba yatırılır; kiraya veren sözleşme bitiminden sonra üç ay içinde dava veya takibi bankaya yazılı bildirmezse banka parayı kiracıya geri verir.

Konut veya çatılı işyeri kiralıyorsanız ev sahibinin isteyebileceği depozito, yani kanundaki adıyla güvence, üç aylık kira bedelini aşamaz. Güvence para olarak verilecekse kanuna göre ev sahibine elden verilmez; kiracı parayı, kiraya verenin onayı olmadan çekilemeyecek şekilde vadeli bir tasarruf hesabına yatırır. Sözleşme bitince ev sahibi üç ay içinde kiracıya karşı kira sözleşmesiyle ilgili bir dava açtığını ya da icra takibine giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmezse, banka kiracının istemi üzerine parayı ona geri vermek zorundadır. Bu kurallar Türk Borçlar Kanunu (TBK) md. 342'de yer alır.

Kural: üç aylık kira sınırı ve banka hesabı

TBK md. 342'nin birinci fıkrasına göre konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse bu güvence üç aylık kira bedelini aşamaz. Kira bedeli aylık 20.000 TL ise ev sahibinin isteyebileceği depozito en fazla 60.000 TL'dir. Sözleşmeye daha yüksek bir tutar yazılsa bile sınırı aşan kısım için kanuna dayanılamaz.

İkinci fıkra güvencenin nasıl tutulacağını düzenler. Para verilmesi kararlaştırılmışsa kiracı parayı, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilemeyecek şekilde vadeli bir tasarruf hesabına yatırır. Güvence olarak çek, senet gibi kıymetli evrak verilmesi kararlaştırılmışsa bu evrak bir bankaya depo edilir. Banka güvenceyi ancak iki tarafın rızasıyla, icra takibinin kesinleşmesiyle ya da kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanarak geri verebilir. Böylece ev sahibi parayı tek başına alamaz, kiracı da tek başına çekemez.

Uygulamada depozitonun çoğu zaman ev sahibine elden ya da havaleyle verildiği bilinir. Kanun bu durum için ayrıca bir yaptırım öngörmez; ancak paranın bir güvence olarak verildiği gerçeği değişmez. Sözleşme bittiğinde kiracının ödenmemiş bir borcu veya sorumlu olduğu bir hasar yoksa güvence ona geri verilmelidir. Elden verilen depozitoda tek fark, paranın bankanın değil ev sahibinin elinde olmasıdır; iade için ev sahibine başvurmanız gerekir.

Kimler için geçerli, hangi durumlarda uygulanmaz?

TBK md. 339'a göre bu hükümler konut ve çatılı işyeri kiralarına ve bunlarla birlikte kiracının kullanımına bırakılan eşyaya uygulanır. Kamu kurum ve kuruluşlarının yaptığı kira sözleşmeleri de kapsamdadır. Buna karşılık, niteliği gereği geçici kullanıma ayrılmış taşınmazların altı ay ve daha kısa süreyle kiralanmasında, örneğin kısa süreli tatil kiralamalarında, bu özel kurallar uygulanmaz. Arsa, tarla veya üstü açık otopark gibi çatısız yerlerin kiralanması da konut ve çatılı işyeri kirası sayılmaz.

Ev sahibi depozitodan neleri kesebilir?

Depozito, kiracının sözleşmeden doğan borçlarını güvenceye alır: ödenmemiş kira, sözleşmede kiracıya yüklenen ve ödenmemiş aidat veya fatura gibi yan giderler ve kiracının sözleşmeye aykırı kullanımdan doğan hasarlar. Burada iki kural önemlidir.

Birincisi, TBK md. 334'e göre kiracı, kiralananı sözleşme bitiminde teslim aldığı durumda geri vermekle yükümlüdür; ama sözleşmeye uygun kullanmadan doğan eskimelerden ve bozulmalardan sorumlu değildir. Yıllar içinde solan boya, normal kullanımla aşınan parke veya eskiyen musluk contası depozitodan kesilemez. Aynı maddeye göre kiracının, sözleşmeye aykırı kullanmadan doğacak zararlar dışında başka bir tazminat ödeyeceğini önceden taahhüt ettiği anlaşmalar geçersizdir. “Çıkışta depozitonun tamamı boya bedeli olarak alınır” gibi bir madde bu nedenle kiracıyı bağlamaz.

İkincisi, TBK md. 335'e göre kiraya veren, geri verme sırasında kiralananı gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri ve ayıpları ona hemen yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu bildirim yapılmazsa kiracı sorumluluktan kurtulur. Olağan bir incelemeyle teslim sırasında görülemeyecek eksiklikler bunun istisnasıdır; bunlar sonradan ortaya çıkarsa ev sahibi bunları da hemen yazılı olarak bildirmelidir.

Sözleşme bitince depozito nasıl geri alınır? Süreler

Bankaya yatırılmış depozitoda süreç kanunda açıkça yazılıdır. TBK md. 342'nin üçüncü fıkrasına göre kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen üç ay içinde kiracıya karşı kira sözleşmesiyle ilgili bir dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmemişse, banka kiracının istemi üzerine güvenceyi geri vermekle yükümlüdür. Taraflar anlaşırsa beklemeye gerek yoktur; ikisinin birlikte vereceği talimatla banka parayı hemen öder.

Örnek: Ayşe Hanım'ın kira sözleşmesi 31 Mart'ta sona erdi ve evi aynı gün teslim etti. Ev sahibi teslimde hiçbir eksiklik yazmadı. 30 Haziran'a kadar da bankaya herhangi bir dava veya takip bildirmedi. Ayşe Hanım bu tarihten sonra bankaya başvurarak vadeli hesaptaki depozitoyu çekebilir.

Ev sahibi depozitoyu elden almışsa ve geri vermiyorsa, önce yazılı olarak, tercihen noter aracılığıyla ihtar çekip ödeme isteyebilirsiniz. Anlaşma sağlanamazsa dava yoluna gidilir. Ancak 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu md. 18/B'ye göre kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler hariç). Depozito iadesi talebi de kira ilişkisinden doğduğu için önce adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurmanız gerekir.

Depozitonuzu korumak için ne yapmalısınız?

  • Sözleşmeye depozitonun tutarını, ödeme şeklini ve tarihini açıkça yazdırın.
  • Mümkünse parayı kanundaki gibi kendi adınıza, ev sahibinin onayı olmadan çekilemeyecek vadeli bir hesaba yatırın.
  • Elden veriyorsanız mutlaka imzalı makbuz alın veya banka havalesi yapın; açıklamaya “depozito” yazın.
  • Eve girerken ve çıkarken her odanın tarihli fotoğraflarını çekin, varsa tutanak düzenleyin.
  • Teslimde anahtarları bir tutanakla verin ve ev sahibinden yazılı bir değerlendirme isteyin.
  • Son kira, aidat ve faturaları ödediğinizi gösteren dekontları saklayın.

Ne zaman avukata başvurmalısınız?

Ev sahibi depozitodan büyük bir hasar bedeli kesmek istiyorsa, banka hesabına dava veya takip bildirilmişse, depozito üç aylık kirayı aşacak şekilde alınmışsa ya da arabuluculukta anlaşma sağlanamamışsa bir avukattan veya baronun adli yardım bürosundan destek almanız yararlı olur. Yüksek tutarlı işyeri kiralarında ve sözleşmede özel cezai şartlar bulunduğunda da hukuki destek almak riskleri azaltır.

Türkiye