Chủ nhà có được đòi lại nhà trước hạn hợp đồng thuê? Các trường hợp và thời hạn báo trước 30 ngày
Trong thời hạn thuê, chủ nhà chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng thuê nhà ở trong các trường hợp tại khoản 2 Điều 172 Luật Nhà ở 2023, như nợ tiền thuê từ 03 tháng, và phải báo trước bằng văn bản ít nhất 30 ngày. Bán nhà không làm chấm dứt hợp đồng.
Không, trong thời hạn thuê đã ghi trong hợp đồng, chủ nhà không được tự ý chấm dứt hợp đồng thuê nhà ở và lấy lại nhà, trừ một số trường hợp mà Luật Nhà ở liệt kê cụ thể (khoản 1 và khoản 2 Điều 172 Luật Nhà ở số 27/2023/QH15). Ngay cả khi có căn cứ, bên muốn chấm dứt phải thông báo bằng văn bản, hoặc bằng hình thức khác đã thỏa thuận trong hợp đồng, cho bên kia biết trước ít nhất 30 ngày, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác (khoản 4 Điều 172). Việc chủ nhà bán nhà hoặc chủ nhà chết cũng không làm hợp đồng thuê tự chấm dứt: người thuê được tiếp tục thuê đến hết thời hạn (Điều 173).
Bài viết dựa trên văn bản hợp nhất Luật Nhà ở do Văn phòng Quốc hội xác thực ngày 26/3/2026 (số 79/VBHN-VPQH, đăng Công báo số 204 ngày 10/4/2026) và Bộ luật Dân sự 2015.
Khi nào chủ nhà được đơn phương chấm dứt hợp đồng thuê nhà?
Theo khoản 2 Điều 172 Luật Nhà ở, bên cho thuê chỉ có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng và thu hồi nhà đang cho thuê khi thuộc một trong các trường hợp sau:
- Bên thuê không trả đủ tiền thuê nhà theo thỏa thuận trong hợp đồng từ 03 tháng trở lên mà không có lý do đã được thỏa thuận trong hợp đồng.
- Bên thuê sử dụng nhà không đúng mục đích đã thỏa thuận, ví dụ thuê để ở nhưng lại mở cơ sở kinh doanh.
- Bên thuê tự ý đục phá, cơi nới, cải tạo hoặc phá dỡ nhà đang thuê.
- Bên thuê chuyển đổi, cho mượn hoặc cho thuê lại nhà mà không có sự đồng ý của bên cho thuê.
- Bên thuê làm mất trật tự, vệ sinh môi trường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt của những người xung quanh, đã bị bên cho thuê hoặc tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn lập biên bản đến lần thứ ba mà vẫn không khắc phục.
- Bên cho thuê cải tạo nhà với sự đồng ý của bên thuê, thời gian thuê còn lại từ một phần ba thời hạn hợp đồng trở xuống, và hai bên không thỏa thuận được giá thuê mới. Trong trường hợp này chủ nhà được chấm dứt nhưng phải bồi thường cho bên thuê theo quy định của pháp luật (khoản 2 Điều 170).
- Các trường hợp riêng đối với nhà ở thuộc tài sản công, nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang và nhà lưu trú công nhân cho thuê không đúng thẩm quyền, đối tượng hoặc điều kiện.
Những lý do thường gặp khác như "cần lấy lại nhà cho con ở", "có người trả giá cao hơn" hay "muốn bán nhà" không nằm trong danh sách này. Nếu hợp đồng còn thời hạn mà chủ nhà vẫn đơn phương chấm dứt vì những lý do đó, thì theo khoản 5 Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015, chủ nhà bị xác định là bên vi phạm nghĩa vụ và phải chịu trách nhiệm dân sự, trong đó có bồi thường thiệt hại. Hai bên vẫn luôn có thể thỏa thuận chấm dứt hợp đồng sớm (điểm b khoản 2 Điều 171 Luật Nhà ở), ví dụ chủ nhà hỗ trợ một khoản tiền để người thuê dọn đi trước hạn.
Thời hạn báo trước: 30 ngày, 90 ngày và các trường hợp khác
Luật Nhà ở có ba mốc thời gian cần phân biệt:
- Ít nhất 30 ngày khi một bên đơn phương chấm dứt hợp đồng theo Điều 172. Thông báo phải bằng văn bản hoặc hình thức khác theo thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu vi phạm quy định này mà gây thiệt hại thì phải bồi thường (khoản 4 Điều 172). Các bên được thỏa thuận khác, vì vậy hãy đọc kỹ điều khoản chấm dứt trong hợp đồng của mình.
- 90 ngày khi hợp đồng thuê không xác định thời hạn: hợp đồng chấm dứt sau 90 ngày kể từ ngày bên cho thuê thông báo cho bên thuê biết việc chấm dứt (điểm a khoản 2 Điều 171).
- Ít nhất 30 ngày khi nhà cho thuê bị hư hỏng nặng, có nguy cơ sập đổ, thuộc khu vực có quyết định thu hồi đất, giải tỏa hoặc phá dỡ, hoặc bị Nhà nước trưng mua, trưng dụng. Bên cho thuê phải thông báo bằng văn bản cho bên thuê biết trước ít nhất 30 ngày, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc các bên có thỏa thuận khác (điểm e khoản 2 Điều 171).
Khi hợp đồng có thời hạn đã hết, hợp đồng chấm dứt theo điểm a khoản 2 Điều 171 mà không cần lý do. Nếu muốn ở tiếp, người thuê nên đề nghị gia hạn bằng văn bản trước ngày hết hạn.
Theo khoản 3 Điều 428 Bộ luật Dân sự, khi hợp đồng bị đơn phương chấm dứt thì hợp đồng chấm dứt kể từ thời điểm bên kia nhận được thông báo; các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ, trừ thỏa thuận về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp. Vì vậy, ngày nhận thông báo cần có chứng cứ rõ ràng.
Người thuê được chấm dứt hợp đồng khi nào?
Khoản 3 Điều 172 Luật Nhà ở cho bên thuê quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi:
- Bên cho thuê không sửa chữa nhà khi có hư hỏng nặng.
- Bên cho thuê tăng giá thuê bất hợp lý, hoặc tăng giá mà không thông báo trước cho bên thuê theo thỏa thuận trong hợp đồng.
- Quyền sử dụng nhà bị hạn chế do lợi ích của người thứ ba.
Bên thuê cũng phải báo trước ít nhất 30 ngày theo khoản 4 Điều 172. Nếu người thuê bỏ đi giữa chừng mà không có căn cứ nào ở trên và hợp đồng cũng không cho phép, người thuê có thể phải bồi thường và thường mất tiền đặt cọc. Theo khoản 2 Điều 328 Bộ luật Dân sự, nếu bên đặt cọc từ chối thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc; còn khi hợp đồng được thực hiện thì tiền cọc được trả lại hoặc được trừ vào nghĩa vụ trả tiền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Chủ nhà bán nhà hoặc qua đời thì sao?
Điều 173 Luật Nhà ở bảo vệ người thuê trong hai tình huống hay gây tranh chấp:
- Chủ sở hữu chuyển quyền sở hữu nhà đang cho thuê cho người khác mà thời hạn thuê vẫn còn: bên thuê được tiếp tục thuê đến hết thời hạn hợp đồng, và chủ sở hữu mới có trách nhiệm tiếp tục thực hiện hợp đồng đã ký, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
- Chủ sở hữu chết mà thời hạn thuê vẫn còn: bên thuê được tiếp tục thuê đến hết thời hạn; người thừa kế có trách nhiệm tiếp tục thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Khi bên thuê chết mà thời hạn thuê vẫn còn, người đang cùng sinh sống với bên thuê được tiếp tục thuê đến hết thời hạn hợp đồng, trừ một số trường hợp như thuê nhà ở công vụ hoặc có thỏa thuận khác.
Ví dụ thực tế
Chị Lan thuê căn hộ tại Hà Nội theo hợp đồng 2 năm, trả tiền hằng tháng, đặt cọc hai tháng tiền nhà. Sau 8 tháng, chủ nhà nhắn tin yêu cầu chị dọn đi trong 10 ngày vì muốn bán căn hộ. Chị Lan vẫn trả tiền đúng hạn và không vi phạm điều gì.
Việc bán căn hộ không phải là căn cứ để chủ nhà đơn phương chấm dứt theo khoản 2 Điều 172, và theo khoản 2 Điều 173 người mua phải tiếp tục hợp đồng nếu không có thỏa thuận khác. Chị Lan có thể trả lời bằng văn bản rằng chị tiếp tục thuê đến hết hạn, đồng thời giữ lại tin nhắn, biên lai trả tiền và hợp đồng. Nếu chị đồng ý dọn đi sớm, hai bên nên lập văn bản thỏa thuận chấm dứt hợp đồng, ghi rõ ngày bàn giao, việc hoàn trả tiền cọc và khoản hỗ trợ (nếu có).
Ngược lại, nếu chị Lan không trả đủ tiền thuê từ 03 tháng trở lên mà hợp đồng không có lý do được thỏa thuận, chủ nhà có quyền đơn phương chấm dứt, với điều kiện thông báo trước ít nhất 30 ngày theo hợp đồng và Luật Nhà ở.
Hình thức hợp đồng thuê nhà và chứng cứ
Hợp đồng về nhà ở phải lập thành văn bản với các nội dung tại Điều 163 Luật Nhà ở, như thông tin các bên, mô tả nhà, giá thuê, thời hạn và phương thức thanh toán, thời hạn cho thuê, quyền và nghĩa vụ của các bên. Hợp đồng thuê nhà ở không bắt buộc phải công chứng, chứng thực, trừ khi các bên có nhu cầu; thời điểm có hiệu lực do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận thì là thời điểm ký (khoản 2 Điều 164).
Theo Điều 119 Bộ luật Dân sự, giao dịch thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo pháp luật về giao dịch điện tử được coi là giao dịch bằng văn bản. Tuy vậy, để tránh tranh cãi về việc đã nhận thông báo hay chưa, nên gửi thông báo chấm dứt bằng thư bảo đảm hoặc giao trực tiếp có ký nhận, và lưu lại bản sao.
Khi nào nên tìm luật sư?
Nên hỏi ý kiến luật sư hoặc tổ chức trợ giúp pháp lý khi chủ nhà khóa cửa, cắt điện nước hoặc dọn đồ của người thuê, khi khoản tiền cọc hoặc tiền bồi thường lớn, khi nhà thuê là nhà ở xã hội hoặc nhà thuộc tài sản công, hoặc khi hợp đồng có điều khoản phạt vi phạm khó hiểu. Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm (Điều 429 Bộ luật Dân sự), vì vậy đừng để quá lâu nếu muốn đòi lại tiền cọc hoặc tiền bồi thường.