Cho vay tiền lãi suất tối đa bao nhiêu? Trần 20%/năm và phần lãi vượt quá theo Bộ luật Dân sự
Cá nhân cho nhau vay có lãi thì lãi suất thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm (Điều 468 BLDS 2015). Phần vượt quá không có hiệu lực; nếu có thỏa thuận trả lãi nhưng không rõ mức thì tính 10%/năm.
Khi cá nhân cho nhau vay tiền và có thỏa thuận trả lãi, lãi suất thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác (khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015). Nếu hai bên ghi mức cao hơn, hợp đồng vẫn có hiệu lực, nhưng phần lãi suất vượt quá 20%/năm không có hiệu lực. Nếu có thỏa thuận trả lãi nhưng không ghi rõ mức lãi và xảy ra tranh chấp, lãi suất được tính bằng 50% mức giới hạn, tức 10%/năm, tại thời điểm trả nợ.
Quy định về lãi suất trong hợp đồng vay tài sản
Bộ luật Dân sự 2015 định nghĩa hợp đồng vay tài sản là thỏa thuận theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn, bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định (Điều 463). Như vậy, nếu hai bên không nói gì về lãi thì khoản vay mặc nhiên là vay không lãi.
Điều 468 quy định ba điểm chính:
- Lãi suất vay do các bên thỏa thuận.
- Lãi suất thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ khi luật khác có liên quan quy định khác. Ủy ban thường vụ Quốc hội có thẩm quyền điều chỉnh mức này theo đề xuất của Chính phủ, vì vậy trước khi ký nên kiểm tra xem mức giới hạn có được thay đổi hay chưa.
- Mức lãi suất vượt quá giới hạn không có hiệu lực. Khi có thỏa thuận trả lãi nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp, lãi suất bằng 50% mức giới hạn tại thời điểm trả nợ.
Mức 20% là mức tính theo năm. Nếu hai bên quen tính lãi theo tháng, hãy quy đổi: 20%/năm tương đương khoảng 1,67%/tháng. Các mức “3 nghìn/triệu/ngày” hay “5%/tháng” thường gặp khi vay nóng đều cao hơn nhiều so với giới hạn này.
Ai phải tuân theo mức 20%/năm và trường hợp ngoại lệ
Giới hạn tại Điều 468 áp dụng cho các giao dịch vay dân sự, chẳng hạn cá nhân cho người thân, bạn bè, đồng nghiệp vay tiền, hoặc cá nhân cho vay để lấy lãi trong giao dịch dân sự. Điều luật cũng áp dụng cho họ, hụi, biêu, phường có lãi: Điều 471 yêu cầu lãi suất trong họ phải tuân theo Bộ luật Dân sự và nghiêm cấm tổ chức họ dưới hình thức cho vay nặng lãi.
Ngoại lệ là trường hợp “luật khác có liên quan quy định khác”. Hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng được điều chỉnh bởi pháp luật riêng về ngân hàng, nên lãi suất của ngân hàng hay công ty tài chính không được đánh giá theo cách giống hệt khoản vay giữa hai cá nhân. Bài viết này chỉ nói về vay giữa cá nhân với nhau.
Lãi khi chậm trả: vay không lãi và vay có lãi
Nhiều tranh chấp không nằm ở lãi trong hạn mà ở lãi phát sinh khi bên vay trả chậm. Điều 466 Bộ luật Dân sự phân biệt hai trường hợp:
- Vay không có lãi: nếu đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ, bên cho vay có quyền yêu cầu trả lãi trên số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, theo mức lãi suất tại khoản 2 Điều 468 (50% mức giới hạn, tức 10%/năm), trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.
- Vay có lãi: nếu đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ, bên vay phải trả lãi trên nợ gốc theo lãi suất thỏa thuận tương ứng với thời hạn vay mà chưa trả; nếu chậm trả khoản lãi này thì còn phải trả lãi chậm trả theo khoản 2 Điều 468. Ngoài ra, bên vay phải trả lãi trên nợ gốc quá hạn bằng 150% lãi suất vay theo hợp đồng tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Quy định chung tại Điều 357 cũng nói lãi suất phát sinh do chậm trả tiền do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá mức tại khoản 1 Điều 468; nếu không có thỏa thuận thì áp dụng khoản 2 Điều 468.
Ví dụ thực tế
Anh Minh cho chị Lan vay 100 triệu đồng trong một năm, giấy vay ghi lãi 3%/tháng, tức 36%/năm. Mức 36%/năm vượt giới hạn 20%/năm, nên phần 16%/năm vượt quá không có hiệu lực. Nếu xảy ra tranh chấp, anh Minh chỉ có cơ sở đòi khoản lãi trong hạn tương ứng tối đa 20%/năm, tức 20 triệu đồng cho một năm, cùng với 100 triệu đồng tiền gốc. Nếu chị Lan đã trả lãi theo mức 3%/tháng, phần đã trả vượt mức có thể trở thành đối tượng tranh chấp; trong trường hợp này nên hỏi luật sư.
Ví dụ khác: chị Hoa cho em trai vay 50 triệu đồng không lãi, hẹn trả sau sáu tháng. Đến hạn em trai không trả. Từ ngày quá hạn, chị Hoa có quyền yêu cầu lãi chậm trả trên số tiền chưa trả theo mức 10%/năm, trừ khi hai bên đã thỏa thuận khác.
Cho vay lãi quá cao có bị xử lý hình sự không?
Phần lãi vượt 20%/năm trước hết bị vô hiệu về mặt dân sự. Tuy nhiên, khi lãi suất cao gấp nhiều lần, hành vi cho vay có thể bị xem xét theo Điều 201 Bộ luật Hình sự về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Theo nội dung điều luật được Tạp chí Tòa án nhân dân trích dẫn, khoản 1 Điều 201 áp dụng với người trong giao dịch dân sự cho vay với lãi suất gấp 05 lần mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự và thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên. Việc xác định số tiền thu lợi bất chính và tội danh thuộc thẩm quyền cơ quan tiến hành tố tụng, vì vậy nếu bạn đang ở trong tình huống này, cả với tư cách bên cho vay hay bên vay, hãy tìm luật sư.
Thời hạn khởi kiện và giấy tờ cần giữ
Hợp đồng vay có thể giao kết bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể; giao dịch qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu được coi là giao dịch bằng văn bản (Điều 119). Dù vậy, giấy vay ghi rõ số tiền, lãi suất theo năm, ngày trả và chữ ký hai bên giúp chứng minh dễ hơn rất nhiều.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm (Điều 429). Thời hiệu bắt đầu lại nếu bên vay thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, thực hiện xong một phần nghĩa vụ, hoặc hai bên tự hòa giải (Điều 157). Một tin nhắn bên vay thừa nhận còn nợ, hoặc một lần trả bớt, vì thế rất có giá trị.
Khi nào nên gặp luật sư
Nên hỏi luật sư khi khoản vay lớn, khi lãi đã trả vượt nhiều so với 20%/năm, khi có tài sản bảo đảm như sổ đỏ hay xe, khi bên kia đe dọa hoặc đòi nợ bằng biện pháp gây áp lực, hoặc khi có dấu hiệu cho vay lãi nặng. Luật sư có thể tính lại tiền gốc, tiền lãi hợp pháp và giúp bạn chọn giữa thương lượng, hòa giải hay khởi kiện tại Tòa án.